Vendimi i Emirateve të Bashkuara Arabe për t’u larguar nga karteli i naftës OPEC ka shkaktuar lëkundje në një aleancë 65-vjeçare që prodhon rreth 40% të naftës bruto në botë dhe ka ndikim të madh në çmimet e energjisë globalisht.

Emiratet njoftuan të martën se do të dalin nga OPEC këtë të premte dhe se synojnë të vazhdojnë strategjinë e tyre për të rritur prodhimin e naftës “në mënyrë graduale dhe të kontrolluar”, duke e përshtatur me kërkesën dhe kushtet e tregut.

Aktualisht, ky zhvillim nuk ka ndikim të menjëhershëm në çmimet e naftës, pasi Irani po bllokon Ngushticën e Hormuzit, duke penguar eksportin e një pjese të madhe të naftës nga vendet e Gjirit Persik, përfshirë Emiratet. Megjithatë, largimi mund të ketë pasoja afatgjata për tregun.

Çfarë është OPEC dhe si ndikon në treg

Organizata e Vendeve Eksportuese të Naftës (OPEC) u krijua në vitin 1960 në Bagdad nga Irani, Iraku, Kuvajti, Arabia Saudite dhe Venezuela. Aktualisht ka 12 anëtarë dhe kontrollon mbi 80% të rezervave të provuara të naftës në botë. Selia e saj ndodhet në Vjenë.

Qëllimi kryesor i OPEC është të mbajë stabilitetin e çmimeve duke koordinuar prodhimin e naftës. Organizata përpiqet të ruajë një ekuilibër: çmime mjaftueshëm të larta për të përfituar vendet prodhuese, por jo aq të larta sa të dëmtojnë ekonominë globale apo të ulin kërkesën.

Kjo politikë shpesh ka shkaktuar kritika, veçanërisht nga Shtetet e Bashkuara. Presidenti Donald Trump ka akuzuar OPEC për manipulim të tregut, ndërsa edhe administrata e mëparshme e Joe Biden ka kërkuar rritje të prodhimit për të ulur çmimet.

Me kalimin e viteve, vendimet e OPEC kanë pasur ndikime të mëdha në ekonominë botërore. Në vitin 1973, embargoja e naftës ndaj SHBA dhe vendeve të tjera çoi në rritje të menjëhershme të çmimeve dhe krizë energjie. Në vitin 2016, OPEC u zgjerua në OPEC+, duke përfshirë edhe vende si Rusia.

Pse Emiratet vendosën të largohen

Emiratet kërkojnë më shumë liri në përcaktimin e sasisë së naftës që prodhojnë dhe eksportojnë. Kufizimet e OPEC, ndonëse ndihmojnë në mbajtjen e çmimeve të larta, reduktojnë fitimet dhe pjesën e tregut për anëtarët.

Gjithashtu, ka pasur tensione të vazhdueshme mes Emirateve dhe Arabisë Saudite, e cila është prodhuesi më i madh dhe lideri de facto i OPEC.

Një faktor tjetër është tranzicioni global drejt energjive të rinovueshme. Ekspertët besojnë se kërkesa për naftë do të arrijë kulmin në vitet e ardhshme dhe më pas do të bjerë. Kjo do të thotë se rezervat e naftës mund të kenë më shumë vlerë sot sesa në të ardhmen, ndaj kufizimi i prodhimit mund të sjellë humbje fitimesh.

Ndikimi në tregun global

Largimi i Emirateve dobëson ndikimin e OPEC në kontrollin e çmimeve, pasi Emiratet janë një nga vendet që mund të rrisin prodhimin shpejt.

Sipas analistëve, një OPEC më i dobët do ta ketë më të vështirë të balancojë ofertën dhe kërkesën në treg, duke rritur rrezikun për luhatje më të mëdha të çmimeve të naftës në të ardhmen.

Megjithatë, në afat të shkurtër, faktori kryesor mbetet bllokimi i Ngushticës së Hormuzit nga Irani. Kjo rrugë është jetike për transportin e rreth një të pestës së naftës dhe gazit në botë. Për sa kohë ajo mbetet e mbyllur, furnizimi global do të mbetet i kufizuar dhe çmimet do të qëndrojnë të larta.

Nëse situata normalizohet dhe Emiratet rrisin prodhimin, kjo mund të ndihmojë në stabilizimin e çmimeve në nivele më të ulëta, të ngjashme me periudhën para konfliktit.