Më 31 tetor, në shumë vende të botës festohet Halloween-i, një nga festat më të njohura të vjeshtës, e karakterizuar nga kostumet e frikshme, maskat, kungujt e gdhendur, dekorimet me fantazma dhe aktivitetet argëtuese.

Edhe pse sot lidhet kryesisht me argëtimin, festat me kostume dhe fëmijët që trokasin në dyert e shtëpive për të kërkuar ëmbëlsira, origjina e saj shkon shumë shekuj pas në histori.

Halloween-i festohet çdo vit më 31 tetor dhe është veçanërisht popullor në Shtetet e Bashkuara, Kanada, Irlandë dhe Mbretërinë e Bashkuar. Me kalimin e viteve, kjo traditë është përhapur edhe në shumë vende të tjera, duke u kthyer në një festë me karakter ndërkombëtar.

Nga e ka origjinën Halloween-i?

Historia e Halloween-it lidhet me festivalin e lashtë kelt të quajtur Samhain, që daton më shumë se 2 mijë vjet më parë. Keltët, të cilët jetonin në territore që sot përfshijnë Irlandën, Britaninë dhe pjesë të Francës, e konsideronin 1 nëntorin si fillimin e vitit të ri.

Kjo periudhë shënonte fundin e të korrave, përfundimin e verës dhe hyrjen në muajt e ftohtë të dimrit. Sipas besimeve të tyre, nata e 31 tetorit ishte një moment kur kufiri mes botës së të gjallëve dhe asaj të të vdekurve bëhej më i hollë dhe shpirtrat mund të riktheheshin në tokë.

Për këtë arsye, keltët ndiznin zjarre të mëdha, organizonin ceremoni dhe vishnin kostume të përbëra nga lëkura dhe kokat e kafshëve, me besimin se në këtë mënyrë mund të mbronin veten nga shpirtrat.

Samhain konsiderohej një nga festimet më të rëndësishme të kalendarit të tyre dhe shënonte ndryshimin e stinëve, por edhe një periudhë të lidhur me kujtimin e të vdekurve.

Si u lidh Halloween-i me traditën e krishterë?

Me përhapjen e krishterimit në Evropë, festimet e vjetra kelte nisën të ndërthureshin gradualisht me kalendarin e festave fetare.

Në shekullin e VIII, Papa Gregori III caktoi 1 nëntorin si Ditën e të Gjithë Shenjtorëve (All Saints’ Day), një ditë kushtuar nderimit të shenjtorëve. Më pas, mbrëmja para kësaj feste u njoh si All Hallows’ Eve, që do të thotë mbrëmja para Ditës së Shenjtorëve. Me kalimin e kohës, emri u shkurtua dhe mori formën që përdoret sot: Halloween.

Ndërsa 2 nëntori u lidh me Ditën e të Vdekurve (All Souls’ Day), kur besimtarët kujtojnë dhe luten për të afërmit e tyre që kanë ndërruar jetë.

Megjithatë, historianët theksojnë se lidhja mes Samhain-it dhe Halloween-it është komplekse dhe nuk mund të thuhet se të gjitha traditat e sotme burojnë drejtpërdrejt nga një festë e vetme pagane.

Pse përdoren kungujt, maskat dhe kostumet e frikshme?

Një nga simbolet më të njohura të Halloween-it është kungulli i gdhendur, i njohur si Jack-o’-lantern. Tradita lidhet me folklorin irlandez dhe legjendën e Jack-ut koprrac, një personazh që, sipas rrëfimeve popullore, endet mes botës së të gjallëve dhe të vdekurve me një fener.

Fillimisht, në Irlandë dhe Skoci përdoreshin rrepa të gdhendura për të krijuar fenerë. Kur emigrantët irlandezë e çuan traditën në Amerikën e Veriut, kungulli u bë zgjedhja kryesore, pasi ishte më i madh dhe më i lehtë për t’u gdhendur.

Edhe kostumet dhe maskat kanë lidhje me besimet e vjetra, kur njerëzit visheshin në mënyrë të pazakontë për të shmangur shpirtrat. Sot, ato përdoren kryesisht për argëtim, ku personazhet më të zakonshëm janë shtrigat, vampirët, fantazmat, skeletet dhe figura të ndryshme nga filmat horror.

Çfarë do të thotë tradita “Trick or Treat”?

Një tjetër traditë e njohur është “Trick or Treat”, që përkthehet “Mashtrim apo ëmbëlsirë”.

Gjatë mbrëmjes së 31 tetorit, fëmijët vishen me kostume të ndryshme dhe trokasin në dyert e shtëpive të lagjes, ku kërkojnë ëmbëlsira. Nëse nuk marrin diçka të ëmbël, sipas lojës tradicionale, mund të bëjnë ndonjë shaka të padëmshme.

Kjo praktikë lidhet me zakone të vjetra irlandeze dhe skoceze, ku njerëzit shkonin derë më derë me kostume dhe merrnin ushqime në këmbim të këngëve ose lutjeve për të vdekurit. Me kalimin e kohës, tradita u shndërrua në aktivitetin familjar që njihet sot.

Si festohet Halloween-i sot?

Në ditët e sotme, Halloween-i është kthyer kryesisht në një festë kulturore dhe argëtuese. Në SHBA, qytetet zbukurohen me kunguj, rrjeta merimangash dhe figura të frikshme, ndërsa organizohen parada, festa me kostume dhe aktivitete të ndryshme për fëmijët.

Në disa vende organizohen edhe shtëpi të përhumbura, ku vizitorët përballen me skena të frikshme dhe personazhe të maskuar.

Edhe në vende të tjera të Evropës, kjo festë ka fituar popullaritet, veçanërisht në mesin e të rinjve, me festa tematike në bare, klube dhe ambiente të ndryshme argëtimi.

Pavarësisht mënyrës se si festohet, Halloween-i ka ndryshuar shumë nga origjina e tij. Nga një traditë e lidhur me fundin e të korrave, ndryshimin e stinëve dhe besimet për botën e shpirtrave, ai është shndërruar në një fenomen kulturor që çdo vit, më 31 tetor, mbledh miliona njerëz në mbarë botën.